Sześć osób zabitych, piętnaście rannych. Sobotni atak na Rynku Głównym w Krakowie wstrząsnął całą Polską. Trudno było sobie wyobrazić, że do podobnej tragedii może dojść tak blisko nas, w miejscu doskonale znanym również mieszkańcom Myślenic. Wydarzenia z 7 listopada wywołały pytania o bezpieczeństwo w przestrzeni publicznej. Także w naszym mieście, gdzie Rynek jest miejscem największych uroczystości i imprez. Czy jesteśmy przygotowani na zagrożenia, które jeszcze niedawno wydawały się tak odległe?
W sobotę 7 listopada, tuż po godzinie 15, uzbrojony mężczyzna wjechał samochodem na Rynek Główny w Krakowie i zaczął strzelać do przypadkowych przechodniów. Zginęły cztery kobiety i dwóch mężczyzn. Piętnaście osób zostało rannych, wśród nich funkcjonariusze policji. Napastnik, 24-letni obywatel Polski, został postrzelony i zatrzymany przez policjantów. Motywy jego działania są przedmiotem śledztwa.
Prezydent RP Karol Nawrocki ogłosił żałobę narodową na 8 i 9 listopada. W Krakowie żałoba miejska potrwa do 11 listopada włącznie. Odwołano miejskie wydarzenia, flagi opuszczono do połowy masztu lub przepasano kirem.
Do tragedii doszło zaledwie cztery dni przed Narodowym Świętem Niepodległości, kiedy w całym kraju trwały przygotowania do uroczystości gromadzących setki, a niekiedy tysiące uczestników. Także w Myślenicach, gdzie tegoroczny program obchodów przewiduje między innymi Bieg Niepodległości, Rajd Patriotyczny Samochodów Zabytkowych oraz główne uroczystości pod Pomnikiem Niepodległości na Rynku.
W internetowych dyskusjach po wydarzeniach w Krakowie pojawiły się głosy, że myślenicki Rynek powinien zostać zamknięty dla ruchu samochodowego. Trudno dziś dziwić się takim reakcjom. Obrazy uciekających ludzi, strzały w samym centrum miasta, przypadkowe ofiary – wszystko to burzy poczucie bezpieczeństwa, do którego przywykliśmy. Masowe ataki z użyciem broni palnej należały dotąd w Polsce do rzadkości. Wielu z nas podobne sceny znało przede wszystkim z zagranicznych serwisów informacyjnych.
Czy jednak ograniczenie ruchu na Rynku rzeczywiście zwiększyłoby nasze bezpieczeństwo? I czy obecne rozwiązania są wystarczające, szczególnie podczas imprez i uroczystości, w których uczestniczą tłumy mieszkańców?
Warto wrócić do dyskusji, która toczyła się w Myślenicach zaledwie kilka miesięcy temu. Przy okazji tegorocznych Dni Myślenic pojawiły się pytania o to, dlaczego największa miejska impreza odbywa się na Rynku, a nie na Zarabiu. Przedstawiciele gminy tłumaczyli wówczas, że o wyborze miejsca decydują przede wszystkim względy bezpieczeństwa. Powoływali się na dokumenty i stanowiska służb dotyczące możliwości ewakuacji uczestników, zapewnienia dróg pożarowych oraz dojazdu ratowników. Zastrzeżenia do organizacji dużych imprez na Zarabiu pojawiały się już w poprzednich latach.
Tamta dyskusja dotyczyła przede wszystkim bezpieczeństwa kilku tysięcy osób zgromadzonych na ograniczonym terenie. Dziś pojawiają się kolejne pytania. Jak zabezpieczyć taką przestrzeń przed celowym atakiem? Czy przyjęte rozwiązania uwzględniają podobne zagrożenia? Na ile można je przewidzieć, a na ile pozostają sytuacjami, na które nawet najlepiej przygotowane służby muszą reagować w ciągu kilku sekund?
Samo zamknięcie Rynku dla zwykłego ruchu nie daje przecież gwarancji bezpieczeństwa. Nie oznacza to jednak, że nie warto rozmawiać o sposobie organizacji ruchu, zabezpieczeniach podczas dużych wydarzeń czy możliwościach ograniczenia dostępu pojazdów do miejsc, w których gromadzi się wiele osób.
O komentarz w tej sprawie poprosiliśmy burmistrza Myślenic Jarosława Szlachetkę. Zapytaliśmy, jak gmina zabezpiecza uroczystości i wydarzenia organizowane na Rynku, czy po tragedii w Krakowie przeanalizowano dotychczasowe rozwiązania oraz jak samorząd odnosi się do pojawiających się propozycji ograniczenia ruchu samochodowego w centrum miasta.
– Bezpieczeństwo mieszkańców i osób odwiedzających Myślenicki Rynek było i jest dla mnie priorytetem. Nie oznacza to jednak, że jedynym rozwiązaniem jest całkowite zamknięcie Rynku dla ruchu samochodowego. Z taką koncepcją nie mogę się zgodzić. Chcę przypomnieć, że każdorazowo przy organizacji imprez masowych i większych wydarzeń na Rynku wprowadzamy ograniczenia ruchu kołowego, w szczególności na ul. Kościuszki oraz północnej pierzei Rynku, dostosowując zabezpieczenia do charakteru wydarzenia. Warto również podkreślić, że miejski monitoring, który przez ostatnie siedem lat przeszedł głęboką modernizację i zaangażowanie pracowników gminy, którzy na bieżąco wspierają funkcjonariuszy Policji, stanowią ważny element systemu bezpieczeństwa. Wiele skutecznych interwencji i działań Policji jest możliwych właśnie dzięki tej codziennej współpracy, szybkiej wymianie informacji oraz materiałom przekazywanym z miejskiego monitoringu. Jestem otwarty na rozmowę o dodatkowych rozwiązaniach poprawiających bezpieczeństwo, ale muszą one wynikać z rzetelnej analizy i uwzględniać potrzeby mieszkańców, przedsiębiorców oraz funkcjonowanie centrum miasta. Bezpieczeństwo wymaga odpowiedzialnych decyzji, konsekwentnych działań i konkretnych rozwiązań, a nie wykorzystywania tragicznych wydarzeń do forsowania wątpliwych koncepcji.
Jako Burmistrz ufam, że Komenda Powiatowa Policji w Myślenicach, zgodnie ze swoimi kompetencjami i odpowiedzialnością, właściwie rozpoznaje potencjalne zagrożenia oraz podejmuje działania zapewniające bezpieczeństwo mieszkańcom i osobom przebywającym w naszym mieście.
Tragedia w Krakowie przyniosła także pytania o to, jak powinni zachować się sami uczestnicy wydarzeń publicznych w sytuacji bezpośredniego zagrożenia. Andrzej Mroczek, członek Rady Programowej Centrum Badań nad Terroryzmem Collegium Civitas, w rozmowie z Polską Agencją Prasową mówił, że najważniejsze jest jak najszybsze oddalenie się od miejsca, w którym padają strzały.
– Jeśli słyszymy strzały, nie powinniśmy iść w kierunku, z którego dobiegają -wyjaśnił ekspert.
Podkreślał, że uciekając, należy ostrzegać innych, szczególnie osoby, które nie zdają sobie jeszcze sprawy z zagrożenia. Jeśli ucieczka jest niemożliwa, trzeba szukać schronienia. Nie należy zatrzymywać się, by obserwować wydarzenia ani nagrywać tego, co się dzieje. Podobne zalecenia zawiera rządowy „Poradnik bezpieczeństwa”. W razie ataku należy oddalić się od napastnika, a jeśli nie jest to możliwe, znaleźć bezpieczne schronienie. W pomieszczeniu trzeba zabarykadować drzwi i wyciszyć telefon. Kiedy znajdziemy się w bezpiecznym miejscu, należy zawiadomić służby pod numerem 112.
Sobotni atak pokazał również, jak szybko tragedia może stać się pretekstem do politycznych oskarżeń i internetowych manipulacji. Jeszcze zanim śledczy ustalili motywy sprawcy, w mediach społecznościowych zaczęły krążyć informacje dotyczące jego poglądów, pochodzenia i rzekomych powiązań. Część z nich opatrzono zdjęciami zmodyfikowanymi przy użyciu sztucznej inteligencji.
Stowarzyszenie Demagog wykazało, że publikowane w internecie próby cyfrowego „wyostrzenia” wizerunku napastnika prowadziły do powstawania szczegółów, których nie było na oryginalnych fotografiach. W ten sposób pojawiały się obrazy mogące sugerować określony wygląd sprawcy lub symbole na jego ubraniu, choć nie znajdowały one potwierdzenia w rzeczywistym materiale.
Trudno nie dostrzec, jak szybko w takich sytuacjach informacje zaczynają ustępować miejsca domysłom, a tragedia staje się kolejnym tematem politycznego sporu. Odpowiedzialność za słowa spoczywa tu szczególnie na politykach i mediach. W pierwszych godzinach po ataku, kiedy emocje są ogromne, a ustalenia śledczych wciąż niepełne, jedno pochopne stwierdzenie może uruchomić lawinę oskarżeń. Podobnie jak udostępnienie zdjęcia, którego autentyczności nikt nie sprawdził.
Po 7 listopada trudno będzie patrzeć na krakowski Rynek tak samo jak wcześniej. Nie oznacza to jednak, że Polska z dnia na dzień przestała być bezpiecznym krajem. Ocenę rzeczywistych zagrożeń należy pozostawić służbom, a decyzje dotyczące zabezpieczenia przestrzeni publicznej opierać na ich ustaleniach.
W Myślenicach pytania o bezpieczeństwo Rynku pojawiły się już teraz. Dobrze byłoby więc poznać odpowiedzi, zanim dyskusja ograniczy się do internetowych komentarzy i doraźnych pomysłów.
Marta Duszyk. fot. Katarzyna Bujas
