We wtorek (24 marca) w Tokarni przy pomniku Katarzyny Filipek (1897–1944) odbyły się uroczyste obchody Narodowego Dnia Pamięci Polaków Ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Pomnik tej mieszkanki Tokarni, Sprawiedliwej wśród Narodów Świata to jedno z miejsc w powiecie myślenickim upamiętniających tych, którzy w czasie II wojny światowej ratowali Żydów dowodząc tym samym człowieczeństwa i odwagi, bo groziła za to przecież kara śmierci.
Jedną z takich odważnych kobiet była właśnie Katarzyna Filipek, uboga wdowa i matka siedmiorga dzieci, z których najmłodsze urodziło się w 1939 roku. Latem 1943 roku ryzykując życie swoje i dzieci udzieliła schronienia sześcioosobowej żydowskiej rodzinie pochodzącej z sąsiedniej wsi Krzczonów. Ukrywała ich przez kilka miesięcy, najpierw w stodole a potem na strychu, do czasu aż pewnego styczniowego dnia 1944 roku w jej gospodarstwie pojawili się Niemcy. Aresztowali i zabrali Żydów, a niedługo potem wrócili po nią. Po brutalnych przesłuchaniach skazano ją na karę śmierci, którą wykonano 6 marca 1944 roku koło Nowego Targu. Została rozstrzelana razem z dwiema innymi kobietami również skazanymi za pomoc Żydom. Całą trójkę pochowano na miejscu egzekucji, w anonimowym grobie, który ich rodziny odnalazły dopiero po ponad 40 latach. Wtedy też szczątki ekshumowano i przeniesiono do wspólnej mogiły na nowotarskim cmentarzu komunalnym.
W 1988 roku Katarzyna Filipek została odznaczona tytułem Sprawiedliwej wśród Narodów Świata, a w 2024 roku w Tokarni odsłonięto jej pomnik. Przypomina on o tym, że nawet w tak nieludzkich czasach, jakimi były lata wojny, można było zachować człowieczeństwo i ratować inne życia ryzykując własne.
„Działacze Polskiego Państwa Podziemnego uratowali życie tysiącom osób pochodzenia żydowskiego. Na los swoich współobywateli, tropionych i bezlitośnie zabijanych, nie pozostali obojętni także zwykli Polacy. Różnice narodowościowe, kulturalne, religijne czy językowe traciły znaczenie wobec ludzkiego odruchu współczucia i nakazu chrześcijańskiego sumienia względem bliźnich w potrzebie. Dzięki temu wielu Żydów ocalało i doczekało końca wojny ukrytych w polskich domach. […] Niech światło pamięci o poświęceniu Katarzyny Filipek oraz bardzo wielu znanych i nieznanych z nazwiska bohaterskich Polaków, którzy ratowali Żydów przed niemieckim ludobójstwem, rozświetla mroki niewiedzy, niepamięci, fałszu i złej woli” – to fragment listu Prezydenta RP Karola Nawrockiego odczytanego podczas wtorkowych uroczystości w Tokarni przez dr. Macieja Korkucia, naczelnika Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Krakowie.
Organizatorami uroczystości w Tokarni byli: wójt gminy Tokarnia, dyrektor Oddziału IPN w Krakowie, rodzina Filipków, dyrektor Kliszczackiego Centrum Kultury i proboszcz parafii Matki Bożej Śnieżnej w Tokarni.
Fot. Wojciech Pęcek/Kliszczackie Centrum Kultury w Tokarni
