Zajmujący się ekoetyką Andrzej Papuziński (1), uważa, iż skrajnie  antropocentryczna  forma  zachowania wobec środowiska, polegająca na jego eksploatacji zrodziła się wbrew chrześcijaństwu. Nie można więc, jak czyni to amerykański historyk Lynn White (2), oskarżać chrześcijaństwa o wywołanie kryzysu ekologicznego.

White i liczni ekoetycy, stojący na gruncie biocentryzmu, patocentryzmu, holizmu sądzą, że jego przyczyna tkwi w wypełnianiu biblijnego nakazu, zapisanego w Księdze Rodzaju:Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię i uczynili ja sobie poddaną; abyście panowali nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi. O współczesnym odczytywaniu sensu powyższego wersetu interesująco piszą Teresa Grabińska i Mirosław Zabierowski w artykule „Zagadnienia kwestii ekologicznej w nauczaniu Jana Pawła II. Wyzwanie edukacyjne” (3).

Papież z Polski zarówno w  encyklice „Redemptor hominis” jak homilii w Brazylii (1980) stwierdza, iż panowanie o którym mówi Księga Rodzaju:  Nie oznacza samowolnego niszczenia przyrody, wykorzystywania jej zasobów bez ograniczeń. Prawo, które zostało przez Boga wpisane w naturę i które można odczytać za pomocą rozumu, wyznacza pewien wewnętrzny porządek, który człowiek zastaje i który powinien zachować.  Zarazem ubolewa nad faktem, iż: (…) Człowiek zdaje się często nie dostrzegać innych znaczeń swego naturalnego środowiska, jak tylko te, które służą celom doraźnego użycia i zużycia. Stwórca bowiem chciał: aby człowiek obcował z przyrodą jako jej rozumny pan i stróż, a nie jako bezwzględny eksploatator(4). Podobnie myśl tę sformułuje podczas wyjazdu na Daleki Wschód w 1981 roku: Jest wolą Stwórcy by związek człowieka z naturą  był związkiem mądrego i szlachetnego gospodarza i  opiekuna, a nie nierozważnego eksploratora. Takie właśnie znaczenie mają słowa „panować” i  „uprawiać ziemię”. Podczas Pielgrzymki do RFN odbytej w 1987 roku doda: Pilną sprawą jest dzisiaj upowszechnienie, postawy szacunku wobec zasobów naszej planety. W Zamościu (12 czerwca 1999) pod adresem człowieka powie:  Jemu zawierzył całą wspaniałość świata, aby ciesząc się nim i korzystając z jego dóbr, w sposób wolny i rozumny twórczo współpracował w doskonaleniu Bożego dzieła.

Powyższe wypowiedzi podkreślają z jednej strony godność osoby ludzkiej, z drugiej odpowiedzialność człowieka. Ta ostatnia jest podwójna, człowiek odpowiada bowiem  zarówno przed Stwórcą, jak i  przyszłymi pokoleniami. Należy pamiętać o zwrotności relacji człowiek – środowisko. Oznacza to, iż nie tylko ludzie kształtują  środowisko, ale równocześnie środowisko kształtuje ludzi.  Dzieje się tak  zarówno na płaszczyźnie materialnej  jak i  duchowej.W encyklice „Laborem exercens” Ojciec Święty środowisko definiuje jako: ten fragment widzialnego wszechświata, którego człowiek jest mieszkańcem. Pod biblijnym pojęciem Ziemi, rozumie wszystkie zasoby do  których człowiek ma dostęp. Są one mu dane przez Stwórcę, a więc stanowią jego dar. Dlatego też obowiązki wobec środowiska wynikają zarówno z tego faktu, jak i potrzeby zabezpieczenia  interesów materialnych i duchowych przyszłych pokoleń. Człowiek bowiem powinien zawsze myśleć w kategoriach całej ludzkości czyli globalnie jak dzisiaj to określamy.

Święty Jan Paweł II stanowczo opowiada się za ideą zrównoważonego rozwoju (ekorozwoju). Obowiązek chronienia środowiska spoczywa przede wszystkim  na rządzących,   winni oni tworzyć plany ochrony i  czuwać  nad wprowadzaniem ich w życie,  kształtować postawy:   Niech kształtują nade wszystko postawy poszanowania dla dobra wspólnego, praw natury i życia!  Niech wspierają organizacje, które stawiają sobie za cel obronę  dóbr naturalnych! Każdy z uczniów Chrystusa niech weryfikuje styl swego życia, aby słuszne dążenie do pomyślności nie zagłuszyło głosu sumienia, które waży to, co słuszne i prawdziwie dobre. Apeluje w Zamościu. Jednocześnie wielokrotnie przestrzegając, że w imię haseł postępu i dobrobytu, a w krajach dotkniętych dużym bezrobociem walce z nim,  nie można wykorzystywać w sposób  cyniczny czyli rabunkowy zasobów środowiska. Naucza: (…)nie można bezkarnie używać różnego rodzaju bytów, żyjących czy nieożywionych – składników naturalnych, roślin, zwierząt- w sposób dowolny, jedynie według własnych potrzeb gospodarczych. Przeciwnie, należy brać pod uwagę naturę każdego bytu oraz ich wzajemne powiązanie w uporządkowany system, którym właśnie jest kosmos. Jest to spojrzenie nowatorskie,  nie daje statusu moralnego bytom poza ludzkim, ale nakazuje liczyć się z ich naturą.

W homilii wygłoszonej w Zamościu,  święty Jan Paweł wręcz grzechem nazywa zakłócanie harmonii stworzenia, uznając je za ciężkie przewinienie przeciw Stwórcy. Z czego stanowczo zbyt wielu uważających się za chrześcijan nie zdaje sobie sprawy.Wcześniej (podczas czwartej pielgrzymki do Polski   w Białymstoku (5 czerwiec 1991) stwierdzi: Przyroda cierpi z powodu człowieka (…)Woda, powietrze, ziemia, las, zwierzęta, rośliny zostały stworzone przez Boga i zasługują na szacunek.  Bóg jest ostateczną racją naszych zachowań. Toteż  empatii w stosunku do stworzenia  winien zawsze towarzyszyć szacunek dla Stwórcy.

(1) Andrzej Papuziński, Życie – nauka – ekologia, Bydgoszcz 1998, s. 112(2) Lynn White,The Historical Roots of our Environmental Crisis, w: “Science”, March 10,1967(3) Praca Podstawy proekologiczne u progu XXI wieku red. N. W. Skinder, Sułów 1999.(4) Jan Paweł II, Encyklika Redemptor hominis, Kraków 1980.(5) Encyklika Sollocitudo rei socialis 34

prof. Antonina Sebesta 

źródło: Gazeta Myślenicka; http://gazeta.myslenice.pl/nauczanie-ekologiczne-swietego-jana-pawla-ii-cz-ii-interpretacja-ksiegi-rodzaju

Artykuł Nauczanie ekologiczne świętego Jana Pawła II cz. II Interpretacja „Księgi Rodzaju” pochodzi z serwisu myslenicka24.pl.

Zarówno na osobę ludzką jak i środowisko święty Jan Paweł II patrzy zawsze w relacji do Boga-Stwórcy. Uznaje, że dobro świata stworzonego przez Boga wykracza poza to, co jest użyteczne dla człowieka. Dlatego fundamentem na którym katolicy mają budować stosunek do środowiska jest szacunek dla Boga jako jego twórcy. Harmonia przyrody odzwierciedla bowiem wewnętrzną doskonałość Stwórcy. Tak więc, chrześcijanin szanujący przyrodę i prawa nią rządzące szanuje tym samym Boga.

Myśl ekologiczną osadzoną na gruncie filozofii chrześcijańskiej szczególnie neotomizmu wzbogaca o poetycką wrażliwość oraz rozległe doświadczenie turystyczne i rekreacyjne. Jak powszechnie bowiem wiadomo Papież – Polak uprawiał kajakarstwo, narciarstwo i turystykę górską. W myśli Jego widoczna jest inspiracja pismami mistyka św. Jana od Krzyża, którym się zafascynował jeszcze przed podjęciem decyzji zostania kapłanem. To o nim powie, iż: z wysokości Boga odkrywa miłosne ślady Stwórcy w stworzeniach i kontempluje przyszłe wyzwolenie stworzenia. („Akt ku czci św. Jana od Krzyża” Segovii 1982). Nie bez wpływu są też pisma filozofa Maxa Schelera, którego dorobek i jego znaczenie dla chrześcijaństwa był przedmiotem rozprawy habilitacyjnej Karola Wojtyły. To właśnie Max Scheler (1874-1928) jeden z głównych twórców fenomenologii, w pracy „Istota i formy sympatii” zauważa, że: jednostronna idea wyłącznego panowania człowieka nad przyrodą, która stała się poniekąd aksjomatem zachodniego etosu świata (…) musi być w przyszłości przezwyciężona (1).

Należy podkreślić, iż święty Jan Paweł II kontynuuje, pogłębia i znacznie rozszerza myśl swoich dwóch poprzedników – Jana XXIII i Pawła VI. Pierwszy z nich wypowiadając się na temat upadku duchowego współczesnego człowieka wysunął tezę, iż prowadzi on do katastrofy społecznej i ekologicznej. Postulował, by zasoby przyrody traktowane były jako wspólnotowa własność, bowiem za podstawowy wymóg moralny uważał dzielenie się żywnością z krajami głodującymi. Jego następca Paweł VI również łączył problemy ekologiczne z ubóstwem na Ziemi. Podkreślał, że należy zrezygnować z despotycznego sposobu zarządzania przyrodą, opanować konsumpcyjne zapędy, zastępując je zasadami moralnymi oraz prostotą ducha. Apelował też o uporządkowanie prawa w zakresie ochrony środowiska. Po transformacji zafascynowani rozwojem ekonomicznym i zyskiem nie realizowaliśmy tych wskazań w należyty sposób.

Święty Jan Paweł II już w pierwszej ze swoich encyklik „Redemptor hominis” sprawy dotyczące ekologii przedstawia jako te, które stanowią jedno z najważniejszych wyzwań dla ludzkości. Nauczanie proekologiczne znajduje się zarówno w Jego encyklikach, wymienić tu należy przede wszystkim: „Sollicitudo rei socialis”, „Centesimus annus”, a pośrednio w „Laborem exercens”, jak i listach, orędziach, homiliach zwłaszcza wygłaszanych w Ameryce Łacińskiej. Podczas pobytu w Polsce sprawy te zostały poruszone podczas kazania w Zamościu. Na specjalną uwagę zasługuje Orędzie na XXIII Światowy Dzień Pokoju 1990 w całości poświęcone tej kwestii. Nawoływał w nim głównie do krzewienia świadomości ekologicznej. Wyróżnić należy również cykl katechez o Bogu Stwórcy, głoszonych podczas audiencji generalnych w latach 1984-1986. Wspomnieć też trzeba, iż z okazji Światowego Dnia Turystyki w 2002 roku Ojciec Święty wystosował orędzie nazywające ekoturystykę kluczem do właściwego rozwoju.

Nauczanie proekologiczne realizuje święty Jan Paweł II zarówno na poziomie kognitywnym, jest to prezentacja wartości i ich uzasadnianie, jak też emocjonalno-wolitywnym polegającym przede wszystkim na kształtowaniu wrażliwości, odwołując się w tym celu do świadomości człowieka a przede wszystkim jego indywidualnego sumienia. Ten właśnie fakt, który nazwać należy ochroną etyczną ma zdecydowanie wewnętrzny charakter w przeciwieństwie do ochrony prawnej nazywanej zewnętrzną. Oba poziomy są jednako ważne i muszą się uzupełniać o czym bardzo często zapominamy.

(1) Max Scheler, Istota i formy sympatii, Warszawa 1980, s. 170 i 171.

źróło: Gazeta Myślenicka http://gazeta.myslenice.pl/nauczanie-ekologiczne-swietego-jana-pawla-ii-cz-1

Artykuł Nauczanie ekologiczne świętego Jana Pawła II pochodzi z serwisu myslenicka24.pl.